De Machinisten van Halbertsma

Uit Test Wiki
Ga naar: navigatie, zoeken

De Machinisten van Halbertsma werden aanvankelijk bij de start van de fabriek gerekruteerd uit het bestaande personeel. Deze werknemers zullen mensen geweest zijn met een zekere technische aanleg en handigheid in het omgaan met nieuwe mechanische technieken.

In de beginperiode heeft men nog weinig ervaring met de machines. Pieter Goslik probeert de instructies van de leveranciers van de werktuigen voor zijn ongeschoolde fabrieksarbeiders om te zetten in bruikbare oefening en aanwijzingen.

Machinisten

Een Duitse machinist?


Halbertsma haalt een Duitse deskundige naar Grou, met de bedoeling dat deze zijn mensen onderricht in de bediening van de machines gaat geven.
Het zou goed mogelijk zijn dat deze ingehuurde Duitse werkkracht eveneens als machinist voor de stoommachine optreedt en bovendien uit het midden van de arbeiders een opvolgend machinist opleidt.
Als echter blijkt dat de leermeester zijn tijd verknoeit aan het waterrijke uitzicht over De Rjochte Grou, wordt hij weer ontslagen en naar huis gestuurd. De enige oplossing is nu door schade en schande wijs te worden al werkend in de praktijksituatie.


Wytze Koldijk

Wietze Koldijk is de eerste machinist bij Halbertsma, de enige met wat vakkennis. Zijn hoofdtaak bestaat natuurlijk uit het draaiende houden van de stoommachine en het drijfwerk, daarnaast vervult hij echter ook de rol van slijper van beitels, zagen en schaven. Waarschijnlijk heeft Wietze Koldijk deze werkzaamheden tot september 1892 verricht.

Wytze Koldijk werd op 03-07-1867 te Grou geboren als zoon van Sybe Sikkes Koldyk en Boukje Wytzes Hoeneveld.
In de genealogie van de Fam. Koldijk vinden we dat hij Chefmachinist van beroep was.
Hij trouwt op 28-05-1892 met Trijntje Marinus, afkomstig van Sneek. Hun eerste kind Hinke Koldijk wordt ca 1896 te Wierden geboren. Hieruit (en uit de aanstelling van Douwe Stormer) menen wij te mogen concluderen dat de eerste chefmachinist na zijn huwelijk (in 1892) uit Grouw is vertrokken en waarschijnlijk naar Wierden is verhuisd.

Douwe Stormer

We menen uit het relaas van Sj. Sjoerdsma te mogen opmaken dat de volgende machinist Douwe Stormer is geweest.
Deze machinist is tenslotte in de problemen gekomen, doordat hij misschien wel de veiligheid uit het oog verloor om betere prestaties met de installatie te bewerkstelligen.

Als de ketel en de rookkanalen schoongemaakt moeten worden,‭ ‬worden er veelal‭ jongens uit de fabriek‭ ‬ingeschakeld.‭ ‬De jongens passen beter door het mangat van de ketel en in de nauwe rookkanalen dan de volwassenen.
Wij lezen dat deze jongens‭ ook het stel roosters onder uit de fabrieksschoorsteen halen en de as daaronder verwijderen,‭ ‬om vervolgens de roosters weer op hun plaats te leggen.
De roosters dienen als vonkenvangers.‭

Wanneer Halbertsma,‭ ‬na klachten over een vonkenregen te hebben gekregen,‭ ‬ontdekt dat die roosters niet op hun plaats liggen,‭ ‬doch er naast gelegd zijn,‭ ‬ontspint er zich een woordenstrijd tussen de‭ jongens‭ ‬en de machinist.

De jongens houden vol dat ze de roosters niet hebben teruggeplaatst in opdracht van de machinist‭ (‬de schoorsteentrek wordt dan beter‭)‬.

Ondanks de ontkenning van de machinist wordt hij ontslagen en daarop wordt Douwe de Wind‭ bij de boomzaag weggehaald‭ ‬en vervolgens tot machinist benoemd.‭
In hoeverre de machinisten in deze jaren theoretisch geschoold zijn geweest blijft daarbij onduidelijk.

In de archieven van het Bevolkingsregister vinden wij dat Douwe Stormer en zijn gezin zich in september 1892 in Grou hebben gevestigd. In het jaar daarop zijn ze op 02-12-1893 naar Bolsward vertrokken.
Het incident zal zich dus omstreeks het begin van het jaar 1893 hebben voorgedaan.


Douwe de Wind

297×385px
Douwe de Wind in 1906
(afbeelding uit Halbertsma Nijs, collectie Halbertsma)

Door het eerder vermelde incident werd Douwe de Wind volgens Sj. Sjoersma meteen tot machinist benoemd.
Het zou kunnen dat Douwe de Wind deze werkzaamheden vanaf dat moment heeft waargenomen.
In het In Memoriam dat H.B. Halbertsma schrijft in 1950 zou Douwe de Wind pas in 1901 tot machinist zijn benoemd.
Het is dus onduidelijk wie er machinist was tussen 1893 en 1901, een tijdsbestek van 8 jaren!
Douwe de Wind heeft deze functie vervuld tot 1936. In dat jaar verliet hij op 76-jarige leeftijd de Halbertsma Fabriek te Grouw. Hij is 90 jaar oud geworden en in 1950 overleden.

H. B. Halbertsma schrijft in 1950 een In Memoriam: (Halbertsma Nijs 1950, nr 3
(By it forstjerren fan Douwe de Wind),
dat Douwe de Wind jarenlang een vooraanstaande positie voor het bedrijf heeft ingenomen, vanaf de dag dat hij machinist wordt en bleef: dat was van 1901 tot 1936. In deze jaren heeft hij veel voor het bedrijf tot stand gebracht. Hij werd veel geraadpleegd bij de voorgenomen technische verbeteringen en ook deed hij in de praktijk veel eigen technische uitvindingen.
Volgens Halbertsma is het ondoenlijk om de vele gevallen hiervan de revue te laten passeren.
Als hij op 76-jarige leeftijd het besluit neemt om het bedrijf te verlaten, beschouwt de directie dat op dat moment zelfs nog als een groot verlies!
Halbertsma gedenkt De Wind vervolgens op zeer lovende en waardige wijze.

Na het vertrek van Douwe de Wind in 1936 volgen de chefmachinisten:

Jan Visser

Sjoerd Witteveen

400×284px
Chefmachinist Sjoerd Witteveen bezig aan het Schakelpaneel
(afbeelding: collectie Halbertsma)

Jan de Vries

Marten van Keulen

Jan Rottiné

300×332px
(afbeelding: J.P. Rottiné, collectie Halbertsma)

Vanaf ca 1942/43 te Grou als machinist werkzaam
Omstreeks 1947/48 benoemd tot chefmachinist

Loopbaan: Jan Rottiné werd geboren te Lemmer op 17 november 1915. Na twee jaar de M.U.L.O.-school te hebben bezocht, moest hij in 1930 om economische redenen gaan werken. Hij kreeg werk op de zogenaamde Houtmûne te Lemmer. Deze Stoomhoutzagerij was aanvankelijk eigendom van de Fam. Sleeswijk, het bedrijf werd enige jaren na 1930 eigendom van de Halbertsma's Fabrieken voor Houtbewerking te Grou.
Jan begon te Lemmer van onderop: zo was hij eerst krullenjongen en tremmer. Daarna werd hij aangesteld als stoker.
In deze jaren nam hij voor zichzelf het besluit om machinist te worden. Dat kon alleen door studie in de vrije tijd, want zijn baan en de verdienste waren voor hem en zijn familie noodzaak.
Studie in de vrije tijd betekende voor hem: een avondstudie aan de M.T.S. te Leeuwarden, voor een deel nam hij ook privélessen bij leraren thuis.
Zo fietste Jan tweemaal per week van Lemmer naar Leeuwarden v.v., kwam 's avonds zeer laat weer te Lemmer aan. De volgende ochtend stond hij, al naar zijn dienstrooster als stoker, soms al weer om 5 uur op de stookplaat!
Zijn studieritme werd in 1933/34 doorbroken, toen hij zich als 18-jarige voor zijn militaire dienstplicht moest melden bij de Koninklijke Marine te Den Helder.
Hij werd ingedeeld en geplaatst op het Marine Vliegkamp De Mok op het eiland Texel en volbracht hier zijn dienstplicht bij het onderhoud van de aldaar gestationeerde watervliegtuigen van de Marine.
Na het volbrengen van zijn dienstplicht keerde hij naar Lemmer terug om zijn werk bij Halbertsma weer op te pakken en zijn studie te vervolgen.
In 1939 moest hij vanwege de Mobilisatie weer terug naar de Koninklijke Marine. Hij kwam terug naar Texel, maar bracht de oorlogsdagen van mei 1940 door op de Zuiderzee bij het Zuiderzeeflottielje.
Na de capitulatie in mei 1940 keerde hij opnieuw terug naar Halbertsma te Lemmer.
In 1941 slaagde hij voor zijn Machinisten diploma's A en B. Daarmee had hij zijn grote bevoegdheden behaald om als landmachinist te mogen fungeren.

Omstreeks 1942/43 werd Jan Rottiné door Halbertsma overgeplaatst van Lemmer naar Grou, om in een nieuwe setting machinist te worden.
In 1947/48 werd hij aangesteld als chef-machinist.
In 1978 ging hij met vervroeg pensioen, na een arbeidsloopbaan van bijna 50 jaar. De stoommachines en grote ketelinstallaties waren toen al bijna 4 jaren eerder stilgezet. Hem restte de ketelbewaking van de nieuwe gasgestookte ketel voor de levering van stoom aan de productie-processen van de fabriek.
Jan Rottiné overleed op 27 december 1992.

Jan Ruiter



300×269px
(afbeelding: collectie Halbertsma)

Loopbaan:

Jan Ruiter werd vestigde zich op 18-04-1947 als machinist te Grouw. Hij heeft bij Halbertsma gewerkt tot omstreeks 1978.


Wietse van der Veen



300×317px
(afbeelding: collectie Halbertsma)

Jan Rottiné, Jan Ruiter en Wietse van der Veen vormden een zeer hecht machinisten-team.