Werkspoor SS252 stoommachine van 1946

Uit Test Wiki
Versie door Jan Pieter Rottiné (Overleg | bijdragen) op 8 mei 2018 om 09:28

(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Ga naar: navigatie, zoeken

Reconstructie

De laatste stoommachine van Halbertsma - Werkspoor SS 252

Na de tweede wereldoorlog bestelde Halbertsma nog een nieuwe stoommachine bij Werkspoor.
Het is waarschijnlijk de laatste stoommachines geweest die in Nederland door Werkspoor werd gebouwd.
Situatie Werkspoor gt gi k.jpg
Plattegrond van de situatie in 1946
(afbeelding: J.P. Rottiné)

De Stork-machine van 1915 werd verwijderd en de Werkspoor-machine kwam er voor in de plaats. Hiervoor moest de machinekamer uiteraard eerst worden verbouwd

400×257px
Tijdens de verbouwing van de machinekamer in 1946 moest de generator tijdelijk in de open lucht staan
(afbeelding: collectie Halbertsma)

De Werkspoormachine dreef aanvankelijk via een reusachtige drijfriem de centrale as aan, waaraan ook de Hanomag-machine was gekoppeld.
Tussen de machines bevond zich nog een koppelbus.

De Werkspoor-machine werd dus in de westelijke de z.g. “nieuwe machinekamer” opgesteld. Eigenlijk was het de oude machinekamer, want de locatie was eerder gebruikt bij de voorgaande installaties.

Deze machine was een “tegendruk”-machine en moest bovendien via een uitgekiend systeem via de hoofddrijfas met de Hanomag-machine samenwerken: “gekoppeld gebruik”.
De Werkspoor-machine was een moderne machine en vertegenwoordigde de laatste ontwikkeling van dit type met een uniek “oliedruk-klepbeweging-systeem” (ODKB) van het type “Meier-Mattern”.

Voor de plaatsing te Grou werd de chef-machinist reeds bij de bouw te Amsterdam betrokken: een verblijf van vele weken te Amsterdam bij werkspoor was voor hem het gevolg.

Nieuwe WS in HN gi k.jpg

WS SS252 aanbouw nr 2 gi k.jpg

(afbeeldingen uit: Halbertsma Nijs, collectie Halbertsma)

WS SS252 aanbouw nr 1 gt gi k.jpg
De nieuwe stoommachine SS252 ODKB in aanbouw bij Werkspoor te Amsterdam <
(afbeelding: collectie J.P. Rottiné)

Wij hebben het volledige instructie-boek van deze machine in kopie opgenomen, het origineel is waarschijnlijk verloren gegaan…..

Belangrijk hierbij is, dat het systeem van “gekoppeld gebruik” uitgebreid beschreven staat en het bijbehorende systeem-schema in kaart is gebracht.
Het gekoppeld gebruik was evenwel geen succes. Na veel aanloopproblemen heeft men al snel besloten niet meer te koppelen. De machines werden uiteindelijk ieder aan een stel generatoren verbonden en hebben zo nog zeer lange tijd hun dienst gedaan. Het rapport dat aan de beslissing van niet-meer-koppelen ten grondslag ligt is bewaard gebleven en hierbij opgenomen.

WS SS252 aanbouw nr 3 gi k.jpg

WS SS252 aanbouw nr 4 gi k.jpg

WS SS252 aanbouw nr 5 gi k.jpg

Het rapport -niet meer gekoppeld draaien-
(afbeelding: collectie J.P. Rottiné)

Losgekoppeld
Gelet op de rapportage (en mijn herinneringen) kunnen we aangeven dat omstreeks 1950 (misschien reeds daarvoor) het idee van gekoppeld draaien is verlaten.
De beide machines draaiden voortaan apart, dus los van elkaar. Zo kunnen ze beide ten volle tot hun recht komen.

Uit het rapport kunnen we ook opmaken dat omstreeks 1950 in de fabriek reeds gebruik werd gemaakt van elektriciteit: er is n.l. sprake van een aantal aanwezige generatoren, maar er wordt ook gesproken van een drijfwerk, want men verwacht in het rapport dat het drijfwerk over een jaar uit de fabriek zal zijn verdwenen. Het rapport is dus opnieuw een aanwijzing dat men omstreeks 1950 bij Halbertsma al bezig was om het traditionele fabrieksdrijfwerk te vervangen door het opwekken van elektriciteit en daarbij de productiemachines voortaan te laten aandrijven met elektromotoren.

Werkspoor riemschijven gi k.jpg

De drijfriemen van de Werkspoor-machine:
(afbeelding: collectie Halbertsma)

links: het vliegwiel met in de middenbaan de tornnokken
midden: wielschijf en drijfriem naar de generator op het bordes, achterin de machinekamer
rechts: wielschijf en drijfriem naar de generator op vloerniveau, achterin de machinekamer

700×533px
De nieuwe stoommachine opgesteld in de westelijke machinekamer bij Halbertsma te Grou
(afbeelding: aquarel van J.P. Rottiné

Reconstructie

Voor deze Stork-machine is de Werkspoormachine dus in de plaats gekomen. Eerst is hij d.m.v. riemaandrijving verbonden geweest met dezelfde generatoren als die van de Storkmachine destijds. Het kan natuurlijk zijn dat de belasting met diverse generatoren daarboven is veranderd. (zie hiervoor ook het rapport gekoppeld draaien)

600×434px
Riemschijven van de Werkspoor-machine in close-up
(afbeelding: collectie Halbertsma)

Een nieuwe generator

Grammont 1 gi k.jpg
(afbeelding: uit Halbertsma Nijs, collectie Halbertsma)

De volgende vernieuwing was de plaatsing van een zeer grote generator aan de Werkspoormachine. Dit heeft in 1956 plaatsgevonden.
De riemaandrijving achter deze machine werd verwijderd en de generator werd geplaatst (fabrieksmerk Grammont).
Deze plaatsing van een nieuwe generator is een aanwijzing dat het drijfwerk dan inderdaad reeds in zijn geheel uit de fabriek is verdwenen. De nieuwe generator wordt rechtstreeks door de hoofdas van de Werkspoormachine aangedreven (direct drive).

Deze generator paste niet helemaal goed achter de machine qua ruimte: de ruimte tussen machine en machinekamermuur was te klein. Daarop is deze muur doorbroken met een ruime opening en zo werd er een ruimte aan de machinekamer gebouwd, terwijl dat ten koste ging van de hal met productieruimte naast de machinekamer (en één der oudste delen van de fabriek – hier was de fabriek in 1891 begonnen).
Voordat de nieuwe generator aan de Werkspoor-machine kon worden gekoppeld, moest de aandrijfas (krukas) worden afgedraaid om op de aandrijf-unit van de generator te passen. Dit werk werd uitgevoerd door leden van de eigen Technische Dienst van Halbertsma.
Hieronder volgen ter impressie enige foto's van de werkzaamheden

400×291px 400×288px

400×288px 400×289px

De plaatsing van een nieuwe Grammont-generator door de eigen technische Dienst in 1957
(afbeeldingen: collectie Halbertsma)

300×430px 400×214px

400×283px 400×286px

Het afdraaien van de machineas door U. Velstra
(afbeeldingen: collectie Halbertsma)

Deze nieuwe Grammont-generator heeft tot de afbraak der fabriek zijn dienst gedaan.

Alle andere generatoren waren nu voor de Hanomag: ook deze generatoren stonden op het bordes van de “Werkspoormachinekamer”. De oude, lange (koppel)as was hiervoor zeer geschikt.

Terug naar de pagina met onderwerpen