Nieuwe uitbreidingen en 1897: verschil tussen versies

Uit Test Wiki
Ga naar: navigatie, zoeken
 
Regel 67: Regel 67:
 
<br>
 
<br>
 
<br>[[Bestand:3-15_houtbewerkingsmachines_gi_k.jpg|600×383px|link=]]
 
<br>[[Bestand:3-15_houtbewerkingsmachines_gi_k.jpg|600×383px|link=]]
 +
<br>'''Machinehal in de Halbertsma-fabriek te Hoorn, de sfeer is zoals die geweest moet zijn in de fabrieken te Grou ca 1900'''
 +
<br>(afbeelding: collectie Halbertsma)
 
<br>
 
<br>
 
<br>Behalve de reeds genoemde machines werd er nog '''een bandzaag geplaatst''', die in hoofdzaak gebruikt werd '''voor het door midden zagen van beuken en populieren stammen'''. Daarnaast een vrij '''grote en solied ingerichte cirkelzaagmachine voor het afkorten van de half doorgezaagde stammen'''. Bij voorkomende gelegenheden werden deze machines '''ook voor het bewerken van vurenhout gebruikt'''. Dan nog '''twee trommelzagen voor het zagen van duigen voor zeepvaten en in de oorlogsjaren voor duigen en botervaten'''. Verder nog een '''van diktebank voor het schaven van van vurenhout en zo nodig voor beuken bodemplankjes'''.
 
<br>Behalve de reeds genoemde machines werd er nog '''een bandzaag geplaatst''', die in hoofdzaak gebruikt werd '''voor het door midden zagen van beuken en populieren stammen'''. Daarnaast een vrij '''grote en solied ingerichte cirkelzaagmachine voor het afkorten van de half doorgezaagde stammen'''. Bij voorkomende gelegenheden werden deze machines '''ook voor het bewerken van vurenhout gebruikt'''. Dan nog '''twee trommelzagen voor het zagen van duigen voor zeepvaten en in de oorlogsjaren voor duigen en botervaten'''. Verder nog een '''van diktebank voor het schaven van van vurenhout en zo nodig voor beuken bodemplankjes'''.

Huidige versie van 7 mei 2018 om 11:46

Nieuwe uitbreidingen na 1892

Een kleine uitbreiding vindt er dus plaats in 1892 en een grotere volgt dan in 1894 (waarbij Halbertsma’s huis moest verdwijnen).
In de hinderwetvergunning bij de verbouwing van 1892 wordt aangegeven dat de fabriek zal worden aangedreven door de bestaande machine en bijbehorend drijfwerk.
Diezelfde aanwijzing vinden wij ook weer terug in de stukken van de verbouwing van 1894.
Hieruit mogen we afleiden dat bij de bouw van de fabriek in 1891 voor de stoommachine een kracht (12 PK) is gekozen, die ruim genoeg was voor mogelijke uitbreidingen in de toekomst.

Uitbreiding 1894 gi k.jpg

Uitbreiding 1894 2 gi k.jpg

Uitbreiding 1894 3 gi k.jpg

Uitbreiding 1894 4 gi k.jpg
(afbeeldingen: uit Archief van de Gemeente Idaarderadeel)

In 1897 komt het tot een zeer grote uitbreiding.
Uit de stukken blijkt dat de uitbreiding een vergroting van de werkruimte omvat: er worden nieuwe machines voor houtbewerking bijgeplaatst.
Opnieuw wordt aangetekend dat voor de aandrijving de bestaande stoomkracht wordt aangewend.

Uitbreiding 1897 1 gi k.jpg

Uitbreiding 1897 2 gi k.jpg

800x1098pz

Uitbreiding 1897 4 gi k.jpg
(afbeeldingen: uit Archief van de Gemeente Idaarderadeel)

Volgens Sjoerdsma wordt er in 1897 een ook een nieuwe schoorsteen gebouwd.
Aannemer van het werk is A. Damsma van lrnsum. Deze bouwondernemer verzorgt ook de bouw de nieuwe fabrieksschoorsteen.
Uit de stukken uit het gemeentearchief van Idaarderadiel (Boarnsterhim) blijkt echter dat dit pas in 1899-1900 heeft plaatsgevonden.

Wij constateren dat Halbertsma, na de uitbreidingen tot 1900 de fabriek nog steeds kan laten “draaien” op de capaciteit van de bestaande stoommachine van 1891 van 12 PK.

De uitbreiding van 1897

De tekening van 1897 wijst uit dat er een, zeker voor die tijd, zeer grote loods wordt bijgebouwd, die de hele ‘tuin” in beslag neemt.
Ook het woonhuis van de familie Halbertsma wordt afgebroken en opgeofferd aan de fabriek.
Op de tekening is ook te zien dat de aanbouw van 1892 verdwijnt door opname in het grote complex.

Op de foto van 1900 kunnen we het grote nieuwe gebouw zien. De schoorsteen is nog steeds het eerste ijzeren exemplaar van het bestaande ketelhuis. De fabriek draait nog steeds op de bestaande machine van 12 PK.

800×453px
Gezicht op de fabriek omstreeks 1900
(afbeelding: uit De Kof, jubileumboek1941, collectie Halbertsma)

Uitbreiding 1897 5 gi k.jpg

Uitbreiding 1897 6 gi k.jpg

Uitbreiding 1897 7 gi k.jpg
(afbeeldingen: uit Archief van de Gemeente Idaarderadeel)

In Halbertsma Nijs 1954, nr. 1, vinden we een voortgang van het relaas van de ontwikkelingen in de fabriek.

Hierin wordt ook verteld wat de grote verbouwing van 1897 betekende voor de inrichting en plaatsing van de machines van de fabriek. Kennelijk was de vergroting in de eerste plaats bedoeld voor het bereiken van een grotere efficiëntie door herinrichting van productieproces en de herplaatsing van de diverse machines.
Daaruit kan ook begrepen worden waarom Halbertsma ook na deze uitbreiding nog voldoende capaciteit had met de stoommachine van 1890 met 12 PK vermogen.

//Beelden uit het verleden
Uitbreiding van de fabriek en het machinepark.

In het Aprilnummer van “Halbertsma Nijs” hebben wij vermeld, dat in 1897 de fabriek werd uitgebreid.
Het bouwen van wat wij noemen de grote fabriek, werd opgedragen en uitgevoerd door Damsma, timmerman-aannemer te Irnsum.
Douwe de Wind was bij hem in dienst en is sedert die tijd aan het bedrijf verbonden geweest.
Om meer ruimte te verkrijgen in het “lytse fabryk” werden de bodemmachines naar hier (grote fabriek!) overgebracht. Doordat de luif kwam te vervallen, moesten ook de bodemkortzaag en de vlakbank voor het strijken van de bodemplankjes naar hierworden overgebracht. Met de vermeerdering van de afname van beukenhout, vermeerderde ook het afval, zowel van bodemhout als van duigen. Bij dit afval was echter nog veel bruikbaar materiaal, zodat gelegenheid moest worden gezocht om dit te bewerken.
Hiervoor werden twee strijkerijen aangeschaft. De ene werd geplaatst in het nieuwe gedeelte en ingericht voor het verwerken van het gespleten bodemhout. De andere kwam in de “lytse fabryk” in de plaats van de bodemdraaierijen. Hiermede werden de gebroken duigen, na gesorteerd te zijn, in 50m., 25m. en tubs gestreken.

600×383px
Machinehal in de Halbertsma-fabriek te Hoorn, de sfeer is zoals die geweest moet zijn in de fabrieken te Grou ca 1900
(afbeelding: collectie Halbertsma)

Behalve de reeds genoemde machines werd er nog een bandzaag geplaatst, die in hoofdzaak gebruikt werd voor het door midden zagen van beuken en populieren stammen. Daarnaast een vrij grote en solied ingerichte cirkelzaagmachine voor het afkorten van de half doorgezaagde stammen. Bij voorkomende gelegenheden werden deze machines ook voor het bewerken van vurenhout gebruikt. Dan nog twee trommelzagen voor het zagen van duigen voor zeepvaten en in de oorlogsjaren voor duigen en botervaten. Verder nog een van diktebank voor het schaven van van vurenhout en zo nodig voor beuken bodemplankjes.
Met de horizontaalzaag werden de overgebleven stukken battings aan plankjes gezaagd, waarvan dan bodems en deksels voor de genoemde tubs werden gemaakt. Ook de plankjes voor piramiden werden er mede gezaagd.
Ook moet nog worden genoemd de schulpzaag. Deze werd in den beginne gebruikt voor het schulpen van de plankjes voor boterkistjes. Deze boterkistjes werden vervaardigd uit beukenplankjes van verschillende maten, verbandhoudende met de inhoud van 50-25-20 ltr. Na geschaafd en op lengte gezaagd te zijn, werden ze op verschillende breedten gezaagd op de schulpzaag.//

Wij mogen dus vaststellen dat de stoommachine in 1897 al heel wat kracht moest leveren om al deze machines via het drijfwerk het nodige vermogen door te geven.

Wij lezen dat het machinepark in ieder geval bestond uit:

-bodemmachines
-bodemkortzaag
-vlakbank
-2 strijkerijen
-bandzaag
-grote cirkelzaagmachine
-2 trommelzagen
-vandiktebank
-horizontaalzaag
-schulpzaag

Dit behoeft geen volledige en uitputtende lijst te zijn, ook over de juiste aantallen van de machines hebben we onvoldoende gegevens.

Terug naar de pagina met onderwerpen